Nadleśnictwo Dojlidy – szkic historyczny

Bogate dzieje lasów dzisiejszego Nadleśnictwa Dojlidy nierozerwalnie łączą się z historią Puszczy Knyszyńskiej, dawnym łowiectwem królewskim oraz burzliwymi losami Podlasia
na przestrzeni wieków. Od prehistorycznych kopalni krzemienia po nowoczesną gospodarkę leśną – zapraszamy w podróż przez stulecia.

Pradzieje i czasy królewskie: Puszczańskie ostępy

Ślady ludzkiej obecności na tych terenach sięgają głębokiej starożytności. Świadectwem tego jest m.in. prehistoryczna kopalnia krzemienia z okresu ok. 4000 lat p.n.e., której pozostałości chronione są dziś w rezerwacie „Krzemianka”.

Przez kolejne wieki, ze względu na sąsiedztwo walecznych Jaćwingów oraz najazdy Zakonu Krzyżackiego, puszczańskie ostępy pozostawały niemal bezludne. Sytuacja zaczęła się
zmieniać dopiero w XVI wieku. Puszcza Knyszyńska, stanowiąca dotychczas prywatną własność rodu Radziwiłłów, została podarowana królowi Zygmuntowi I Staremu i weszła w skład dóbr królewskich. Początki zorganizowanej administracji leśnej wiązały się wówczas ściśle
z łowiectwem – na ówczesnych zarządcach ciążył obowiązek ochrony zwierzyny oraz utrzymywania królewskiej służby łowieckiej.

XIX wiek: Pierwsze plany i narodziny nowoczesnego urządzania lasu

Przełom w sposobie gospodarowania przyniósł XIX wiek, gdy wprowadzono pierwsze systematyczne plany urządzania lasu:

Lata 1848–1858: Przeprowadzono pierwsze dokładne opisanie lasów. Kompleksy leśne podzielono na duże oddziały o powierzchni około 200 ha, a mniejszymi jednostkami administrowały tzw. straże (objazdy).

Lata 1880–1890: Nastąpiła intensyfikacja prac. Oddziały zmniejszono do 100 ha. Wprowadzono użytkowanie zrębami zupełnymi z planowym odnowieniem (siewem, sadzeniem lub naturalnym obsiewem z pozostawianych drzew nasiennych). Co ciekawe, na zrębach czasowo (na 2–3 lata) prowadzono również uprawy rolne.

Okres międzywojenny i czas wojennych zniszczeń

Czas wojen i niepokojów XX wieku odcisnął głębokie piętno na lokalnych drzewostanach:

I wojna światowa: Okupant niemiecki prowadził rabunkową, bezwzględną eksploatację puszczy, szczególnie w dzisiejszym obrębie Katrynka. Wycięto wówczas około 2000 ha najcenniejszych drzewostanów. Aby usprawnić wywóz drewna, zbudowano sieć leśnej kolejki wąskotorowej oraz tartaki w Czarnej Białostockiej, Czarnym Bloku i Supraślu.

Dwudziestolecie międzywojenne: Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości nadszedł czas porządkowania struktury własnościowej i administracyjnej. W tym okresie tereny, na których dziś gospodaruje Nadleśnictwo Dojlidy, wchodziły w skład Nadleśnictwa Białystok, podlegającego pod Dyrekcję Lasów Państwowych w Siedlcach.

II wojna światowa: Kolejny konflikt przyniósł kolejne zniszczenia. Podczas okupacji radzieckiej prowadzono dewastacyjną gospodarkę plądrowniczą, zezwalając m.in. na niekontrolowany wyrąb drzew. Z kolei w okresie okupacji niemieckiej, mimo prowadzenia intensywnego pozyskania drewna, formalnie aktualizowano i kontynuowano plany urządzeniowe.

Powojenna odbudowa i współczesność

Po zakończeniu II wojny światowej rozpoczęła się żmudna praca nad odbudową i reorganizacją struktur leśnych:

1952 rok: Przeprowadzono pierwsze powojenne, uproszczone prace urządzeniowe.
W okolicach Białegostoku lasami zarządzały wówczas trzy jednostki: Knyszyn, Katrynka (kontynuująca tradycje dawnego Nadleśnictwa Białystok) oraz Dojlidy (utworzone głównie
z lasów prywatnych znacjonalizowanych w ramach reformy rolnej).

1972 rok: Nastąpiła wielka reorganizacja – z połączenia trzech dotychczasowych jednostek powstało jedno Nadleśnictwo Dojlidy składające się z obrębów: Knyszyn, Katrynka i Dojlidy.

1994 rok: Decyzją Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych dokonano podziału jednostki. Obręb Knyszyn został wyłączony i utworzył samodzielne Nadleśnictwo Knyszyn. Od tego momentu Nadleśnictwo Dojlidy funkcjonuje w swoich obecnych granicach.

1996 rok: W ramach wspierania ochrony przyrody, niewielkie fragmenty lasu położone
w zachodniej części nadleśnictwa zostały przekazane do nowo powstającego Narwiańskiego Parku Narodowego.

Dziś, bogaci w historyczne doświadczenia naszych poprzedników, łączymy wielowiekową tradycję nowoczesną, zrównoważoną gospodarką leśną i ochroną podlaskiej przyrody.