Lista aktualności Lista aktualności

Choinka, czy Drzewko Bożonarodzeniowe?

Jak źródła historyczne podają, na czas Świąt Bożego Narodzenia - staropolskim obyczajem było przystrajanie domów snopami zbóż. W kątach izb stały snopy żyta, pszenicy i owsa, tzw. diduchy. Na stół zwyczajowo kładziono siano i sypano ziarno na obrus. Wszystko to miało zapewnić urodzaj i zdrowie. Zamiast całych iglastych drzew w domu trzymano wyłącznie ich czubki lub gałęzie, które podwieszano do sufitu - nazywano je podłaźniczkami.

Tradycja współczesnych Choinek narodziła się w Alzacji, gdzie wstawiano drzewka i ubierano je ozdobami z papieru i jabłkami (nawiązanie do rajskiego drzewa). Wielkim zwolennikiem tego zwyczaju był Marcin Luter, który zalecał spędzanie świąt w domowym zaciszu. Choinki więc szybko stały się popularne w protestanckich Niemczech. Do Polski ta tradycja przywędrowała wraz z zaborem pruskim między XVIII a XIX wiekiem. Początkowo zwyczaj ten pokochali arystokraci i mieszkańcy miast. Już w dwudziestoleciu międzywojennym choinkę ubierano na polskich wsiach. Drzewko przystrajano orzechami i rajskimi jabłuszkami. Z czasem ozdoby choinkowe zmieniały materiał i formę wykonania.

 

Symbolika świątecznego drzewka.

 

Współczesna nazwa Choinka w znaczeniu „drzewko iglaste”, wywodzi się od gwarowego określenia „choina”, czyli młody, sosnowy las. Choinką bożonarodzeniową nazywamy ozdobione drzewko iglaste – świerk, sosnę lub jodłę.

 

Choinka, gwiazda betlejemska, jemioła to nie tylko piękne świąteczne dekoracje. Symbolizują one światło, nadzieję i życie. Wszelkie okrągłe ozdoby choinkowe w tradycji chrześcijańskiej symbolizują harmonię. Jabłka, które stały się inspiracją do stworzenia bombek nawiązują do rajskiego owocu, którym kuszeni byli Adam i Ewa. Choinka miała symbolizować „rajskie drzewo wiadomości dobra i zła”. Nie bez powodu jako symbol wybrano drzewo iglaste: nie traci liści (igieł), tak jak człowiek nie powinien tracić nadziei na zbawienie.

 

Zgodnie z tradycją Choinkę ubiera się w Wigilię rano. To dzień, w którym w kościele wspomina się Adama i Ewę, grzech pierworodny i wypędzenie z raju. Wg. wiary chrześcijańskiej Choinka może stać w domu do jednej z dat: 6 stycznia, czyli święta Trzech Króli, 1 niedzieli po 6 stycznia, czyli niedzieli Chrztu Pańskiego, 2 lutego, czyli święta Ofiarowania Pańskiego (popularnego jako święto Matki Boskiej Gromnicznej). 

 

Bibliografia:
Z. Gloger: Encyklopedia staropolska. T. 1, Warszawa 1985
H. Szymanderska: Polska Wigilia. Warszawa 1989, wyd. Muza
M. Ziółkowska: Gawędy o drzewach. Warszawa 1988, wyd. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza

Kolberg Oskar: Dzieła Wszystkie, ISBN 1966.
Ogrodowska Barbara: Polskie zwyczaje i obrzędy doroczne, 2012 r. wyd. Muza.
Seweryn Tadeusz: Podłaźniki – studja z dziedziny sztuki ludowej, wyd. Muzeum Etnograficzne. Kraków 1932 r.
Smyk Katarzyna: Choinka w kulturze polskiej, ISBN 2009 r.